Industrial KnowledgeCách tra bảng AQL theo ISO 2859-1 từng bước | 3 ví dụ có lời giải
Nội dung bài viết 12 mục
- Chuẩn bị trước khi tra
- Bước 1 – Chọn bậc kiểm tra
- Bước 2 – Cỡ lô → mã chữ (Bảng 1)
- Bước 3 – Mã chữ → cỡ mẫu n
- Bước 4 – Giao với cột AQL → Ac/Re (Bảng 2-A)
- Ví dụ 1 – Tra thẳng (minh hoạ)
- Ví dụ 2 – Gặp mũi tên xuống (minh hoạ)
- Ví dụ 3 – Ba loại lỗi, ba phương án (minh hoạ)
- Mẹo áp dụng
- Lỗi thường gặp
- Câu hỏi thường gặp
- Bước tiếp theo
Bảng AQL nhìn thì rối – hai bảng lớn, hàng chục cột, đầy mũi tên lên xuống – nhưng thực ra chỉ có bốn bước tra. Bài này đi qua từng bước theo ISO 2859-1 (bản Việt hoá TCVN 7790-1), giải thích luật mũi tên mà nhiều QC mới hay đọc sai, và làm 3 ví dụ từ dễ đến “bẫy”. Nếu chưa rõ AQL nghĩa là gì, đọc trước bài AQL là gì.
Tóm tắt nhanh
- Tra bảng AQL theo ISO 2859-1 (TCVN 7790-1) chỉ gồm bốn bước.
- Cần trước: cỡ lô N, bậc kiểm tra, AQL từng loại lỗi, chế độ kiểm tra và kiểu phương án.
- Bậc II là mặc định; cỡ mẫu bậc I, II, III xấp xỉ tỷ lệ 0,4 : 1 : 1,6.
- Bậc đặc biệt S-1 đến S-4 dùng cho phép thử phá hủy, tốn kém; luật mũi tên là chỗ QC mới hay đọc sai.
Chuẩn bị trước khi tra
| Thông tin cần có | Ai cung cấp | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cỡ lô N | Kho / sản xuất | 3.000 cái |
| Bậc kiểm tra | Khách hàng / quy trình nội bộ (mặc định II) | II |
| AQL theo từng loại lỗi | Hợp đồng, bản vẽ, đặc tính kỹ thuật | Major 1,0 · Minor 2,5 |
| Chế độ kiểm tra | Lịch sử các lô trước | Thường (normal) |
| Kiểu phương án | Quy trình | Một lần (single) |
Bài này tra cho trường hợp phổ biến nhất: lấy mẫu một lần, kiểm tra thường (Bảng 1 + Bảng 2-A). Với kiểm tra ngặt/giảm xem bài kiểm tra thường – ngặt – giảm; với hai lần/nhiều lần xem bài này.
Bước 1 – Chọn bậc kiểm tra
- Bậc chung I, II, III: II là mặc định. I cho cỡ mẫu nhỏ hơn (phân biệt kém hơn), III cho cỡ mẫu lớn hơn (phân biệt tốt hơn). Cỡ mẫu của bậc I, II, III xấp xỉ theo tỷ lệ 0,4 : 1 : 1,6.
- Bậc đặc biệt S-1 đến S-4: cỡ mẫu rất nhỏ, dùng cho phép thử phá huỷ, tốn kém, hoặc khi chấp nhận rủi ro lấy mẫu lớn. Cần được bộ phận có thẩm quyền phê duyệt.
Lưu ý: bậc kiểm tra khác chế độ kiểm tra. Bậc (I/II/III/S) quyết định cỡ mẫu theo cỡ lô; chế độ (thường/ngặt/giảm) quyết định độ chặt dựa vào lịch sử lô.
Bước 2 – Cỡ lô → mã chữ (Bảng 1)
Trích một phần Bảng 1 (đủ cho các ví dụ):
| Cỡ lô | S-1 | S-2 | S-3 | S-4 | I | II | III |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 281 – 500 | B | C | D | E | F | H | J |
| 501 – 1.200 | C | C | E | F | G | J | K |
| 1.201 – 3.200 | C | D | E | G | H | K | L |
| 3.201 – 10.000 | C | D | F | G | J | L | M |
Mã chữ không phải cỡ mẫu – nó chỉ là “địa chỉ” để sang Bảng 2.
Bước 3 – Mã chữ → cỡ mẫu n
| Mã chữ | A | B | C | D | E | F | G | H | J | K | L | M | N | P | Q | R |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| n | 2 | 3 | 5 | 8 | 13 | 20 | 32 | 50 | 80 | 125 | 200 | 315 | 500 | 800 | 1250 | 2000 |
Dãy cỡ mẫu tăng theo cấp số gần đúng (×1,6) – rất dễ nhớ.
Bước 4 – Giao với cột AQL → Ac/Re (Bảng 2-A)
Trích đoạn Bảng 2-A (kiểm tra thường, một lần) cho các hàng dùng trong ví dụ:
| Mã | n | 0,40 | 0,65 | 1,0 | 1,5 | 2,5 | 4,0 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| G | 32 | 0 1 | ↑ | ↓ | 1 2 | 2 3 | 3 4 |
| H | 50 | ↑ | ↓ | 1 2 | 2 3 | 3 4 | 5 6 |
| J | 80 | ↓ | 1 2 | 2 3 | 3 4 | 5 6 | 7 8 |
| K | 125 | 1 2 | 2 3 | 3 4 | 5 6 | 7 8 | 10 11 |
| L | 200 | 2 3 | 3 4 | 5 6 | 7 8 | 10 11 | 14 15 |
Ac (số chấp nhận): số cá thể không phù hợp tối đa trong mẫu để vẫn chấp nhận lô. Re (số loại bỏ): đạt hoặc vượt số này thì loại lô. Với phương án một lần luôn có Re = Ac + 1.
Quy tắc mũi tên
- ↓ – chưa có phương án ở ô này: đi xuống theo cột tới phương án đầu tiên, và dùng cỡ mẫu của hàng mới (mã chữ thay đổi).
- ↑ – đi lên tới phương án đầu tiên, cũng dùng cỡ mẫu của hàng mới.
- Nếu cỡ mẫu sau khi dịch chuyển ≥ cỡ lô → kiểm 100%.
- Khi một lô có nhiều AQL (Major, Minor, Critical), mỗi loại lỗi có thể rơi vào cỡ mẫu khác nhau. Có thể lấy một mẫu lớn nhất rồi kiểm các loại lỗi trên những tập con tương ứng.
Sai lầm kinh điển: thấy mũi tên, đi theo lấy Ac/Re nhưng vẫn giữ cỡ mẫu cũ. Ví dụ mã G, AQL 1,0: mũi tên xuống dẫn tới hàng H → phải lấy n = 50, Ac 1, Re 2 – chứ không phải n = 32 với Ac 1.
Ví dụ 1 – Tra thẳng (minh hoạ)
Xưởng ép nhựa ở Long An giao lô nắp chai N = 2.500, bậc II, AQL Major 1,0.
- 2.500 ∈ 1.201–3.200, bậc II → K.
- K → n = 125.
- Cột 1,0, hàng K → Ac 3, Re 4.
QC lấy ngẫu nhiên 125 nắp, đếm được 3 nắp lỗi ren → 3 ≤ Ac → chấp nhận. Nếu đếm được 4 → loại lô.
Ví dụ 2 – Gặp mũi tên xuống (minh hoạ)
Lô vỏ hộp giấy N = 1.000, bậc I, AQL 1,0.
- 1.000 ∈ 501–1.200, bậc I → G → n = 32.
- Hàng G, cột 1,0 là ↓ → đi xuống hàng H: 1 2.
- Phương án thật: n = 50, Ac 1, Re 2.
Ví dụ 3 – Ba loại lỗi, ba phương án (minh hoạ)
Nhà máy may Đồng Nai, lô áo N = 400, bậc II. AQL: Critical 0,065; Major 2,5; Minor 4,0.
| Loại lỗi | Tra | Phương án dùng |
|---|---|---|
| 400 → bậc II | Mã H (n = 50) | – |
| Major 2,5 | H · 2,5 → 3 4 | n = 50, Ac 3, Re 4 |
| Minor 4,0 | H · 4,0 → 5 6 | n = 50, Ac 5, Re 6 |
| Critical 0,065 | H · 0,065 → ↓ tới hàng L | n = 200, Ac 0, Re 1 |
Lỗi Critical cần 200 áo – một nửa lô. Nhiều nhà máy chọn kiểm 100% cho đặc tính an toàn (kim gãy, đầu khoá sắc) thay vì lấy mẫu.
Không muốn tra tay? Biểu mẫu Excel IK-F21 trong Thư viện biểu mẫu tự tra mã chữ, xử lý mũi tên và trả về n/Ac/Re cho ba loại lỗi, kèm bảng ghi kết quả ra quyết định lô.
Mẹo áp dụng
- In Bảng 1 và đoạn Bảng 2-A của các AQL công ty hay dùng, ép plastic dán tại khu IQC.
- Ghi trên phiếu kiểm tra: cỡ lô, mã chữ, mã chữ áp dụng sau mũi tên, n, Ac, Re – để chuyên gia đánh giá truy vết.
- Chia mẫu theo thùng/ca/dây chuyền (lấy mẫu phân tầng) thay vì bốc một chỗ.
- Định kỳ đối chiếu file tra cứu nội bộ với bản tiêu chuẩn công ty đang sở hữu.
Lỗi thường gặp
- Nhầm bậc kiểm tra với chế độ kiểm tra.
- Đi theo mũi tên nhưng giữ nguyên cỡ mẫu cũ.
- Dùng cỡ lô = số thùng thay vì số cá thể.
- Gộp nhiều lô sản xuất khác điều kiện (khác ca, khác nguyên liệu) thành một lô kiểm tra.
- Dùng phương án một lần nhưng tách Re ≠ Ac + 1 theo thói quen bảng cũ.
Câu hỏi thường gặp
ISO 2859-1 và ANSI/ASQ Z1.4 có khác nhau không? Cùng xuất phát từ MIL-STD-105; Bảng 1 và Bảng 2-A cho phương án một lần kiểm tra thường gần như trùng nhau. Khác biệt nằm ở chi tiết quy tắc chuyển đổi và một số bảng giảm.
Lô nhỏ hơn cỡ mẫu thì sao? Kiểm 100% lô.
Có được tự chọn bậc S-3 cho đỡ tốn? Chỉ khi bộ phận có thẩm quyền (thường là khách hàng) chấp thuận, và nên kiểm tra rủi ro bằng đường cong OC.
