Industrial KnowledgeKiểm tra thường, ngặt, giảm là gì? Quy tắc chuyển đổi ISO 2859-1 | Ví dụ chuỗi lô
Nội dung bài viết 8 mục
Nhiều nhà máy dùng bảng AQL nhưng chỉ dùng một nửa của nó: tra phương án kiểm tra thường rồi áp mãi mãi. Thực ra ISO 2859-1 là một hệ thống – sức mạnh của nó nằm ở chỗ tự động siết lại khi nhà cung cấp làm kém và nới ra khi họ làm tốt. Bỏ quy tắc chuyển đổi thì sự bảo vệ cho người mua yếu hơn rất nhiều so với điều tiêu chuẩn thiết kế. Bài này giải thích ba chế độ kiểm tra và luật chuyển giữa chúng, kèm ví dụ một chuỗi lô thực tế.
Tóm tắt nhanh
- ISO 2859-1 có ba chế độ kiểm tra: thường (mặc định), ngặt (khi quá trình có thể kém hơn AQL), giảm (khi lịch sử tốt ổn định).
- Ví dụ mã K, AQL 1,0: thường n = 125, Ac 3/Re 4; ngặt vẫn n = 125 nhưng Ac 2/Re 3.
- Thường → ngặt khi có 2 lô không được chấp nhận trong 5 lô liên tiếp hoặc ít hơn.
- Lỗi lớn: không bao giờ chuyển chế độ, tính cả lần kiểm lại, nhảy thẳng từ ngặt sang giảm.
Ba chế độ kiểm tra
| Chế độ | Khi áp dụng | Cỡ mẫu | Tiêu chí chấp nhận | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|---|
| Thường (normal) | Mặc định khi bắt đầu | Theo Bảng 2-A | Chuẩn | Bảo vệ nhà sản xuất có quá trình tốt hơn AQL |
| Ngặt (tightened) | Lịch sử cho thấy quá trình có thể kém hơn AQL | Thường bằng cỡ mẫu thường | Ac nhỏ hơn (Bảng 2-B) | Tăng bảo vệ người mua, tạo áp lực cải tiến |
| Giảm (reduced) | Lịch sử tốt ổn định và được phép | Nhỏ hơn (Bảng 2-C), khoảng 40% | Kém phân biệt hơn | Tiết kiệm chi phí kiểm tra |
Ví dụ cùng mã chữ K, AQL 1,0 (một lần): thường n = 125, Ac 3 / Re 4; ngặt vẫn n = 125 nhưng Ac 2 / Re 3; giảm chỉ còn n = 50 (tra Ac/Re ở Bảng 2-C). Bậc kiểm tra (I/II/III) giữ nguyên khi chuyển chế độ – hai khái niệm này độc lập, xem lại bài cách tra bảng AQL.
Quy tắc chuyển đổi
| Từ → Đến | Điều kiện (tóm tắt theo ISO 2859-1) |
|---|---|
| Thường → Ngặt | Có 2 lô không được chấp nhận trong 5 lô liên tiếp hoặc ít hơn (kiểm lần đầu) |
| Ngặt → Thường | 5 lô liên tiếp được chấp nhận khi kiểm lần đầu |
| Thường → Giảm | Đồng thời: điểm chuyển đổi ≥ 30; sản xuất ổn định; bộ phận có thẩm quyền đồng ý |
| Giảm → Thường | Bất kỳ điều nào: một lô không được chấp nhận; sản xuất bất thường/gián đoạn; có lý do khác cần quay lại |
| Ngặt → Ngừng kiểm tra | Số lô không được chấp nhận cộng dồn đạt 5 trong thời gian kiểm tra ngặt |
| Ngừng → Ngặt | Nhà cung cấp đã có hành động cải tiến được bộ phận có thẩm quyền chấp nhận |
Lưu ý về con số “10 lô”: trong MIL-STD-105D cũ, nếu nhà cung cấp phải ở chế độ ngặt 10 lô liên tiếp thì ngừng nhận. ISO 2859-1 bản 1999 (TCVN 7790-1:2007) đổi thành tiêu chí 5 lô bị loại cộng dồn trong kiểm tra ngặt. Hợp đồng còn ghi “10 lô” là đang theo quy tắc cũ – nên làm rõ với khách.
Điểm chuyển đổi (switching score) – cách tính
Điểm chuyển đổi bắt đầu từ 0 khi vào kiểm tra thường và được cập nhật sau mỗi lô:
| Phương án | Cộng điểm khi | Ngược lại |
|---|---|---|
| Một lần, Ac ≥ 2 | +3 nếu lô vẫn được chấp nhận khi AQL chặt hơn một bậc | Về 0 |
| Một lần, Ac = 0 hoặc 1 | +2 nếu lô được chấp nhận | Về 0 |
| Hai lần | +3 nếu lô được chấp nhận ngay sau mẫu thứ nhất | Về 0 |
| Nhiều lần | +3 nếu lô được chấp nhận chậm nhất ở mẫu thứ ba | Về 0 |
Điều kiện “chặt hơn một bậc” nghĩa là: với K – AQL 1,0 (Ac 3), bậc chặt hơn là AQL 0,65 có Ac 2. Lô có 3 lỗi vẫn được nhận ở AQL 1,0 nhưng không được cộng điểm – điểm về 0. Cơ chế này đảm bảo chỉ quá trình thực sự tốt hơn AQL mới tích luỹ được 30 điểm.
Ví dụ chuỗi lô (minh hoạ)
Nhà máy linh kiện điện tử ở Bắc Ninh nhận dây cáp từ nhà cung cấp X. Lô 2.000 sợi, bậc II → K, AQL Major 1,0. Phương án thường n = 125, Ac 3; ngặt n = 125, Ac 2.
| Lô | Chế độ | Số lỗi d | Kết quả | Điểm CĐ | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Thường | 1 | Nhận | 3 | d ≤ 2 → +3 |
| 2 | Thường | 0 | Nhận | 6 | |
| 3 | Thường | 3 | Nhận | 0 | Nhận ở AQL 1,0 nhưng không đạt AQL 0,65 |
| 4 | Thường | 5 | Loại | 0 | Lô loại thứ 1 |
| 5 | Thường | 2 | Nhận | 3 | |
| 6 | Thường | 4 | Loại | 0 | 2 lô loại trong 3 lô (4–6) → chuyển NGẶT |
| 7 | Ngặt | 1 | Nhận | – | Đếm lô nhận liên tiếp: 1 |
| 8 | Ngặt | 3 | Loại | – | Loại cộng dồn ở ngặt: 1; đếm lại từ 0 |
| 9 – 13 | Ngặt | 0, 1, 2, 0, 1 | Nhận × 5 | – | 5 lô liên tiếp nhận → về THƯỜNG |
| 14 | Thường | 0 | Nhận | 3 | Điểm bắt đầu lại từ 0 |
| 15 | Thường | 1 | Nhận | 6 | Cần ~10 lô tốt liên tiếp mới đủ 30 |
Đọc kết quả: nhà cung cấp X chỉ sau 6 lô đã bị siết. Đội SQE nên mở 8D ngay ở lô 4 thay vì chờ chuyển ngặt. Khi về thường, họ cần khoảng 10 lô “đạt cả ở bậc chặt hơn” mới được xét giảm.
Các bước triển khai
- Ghi trong quy trình IQC: bắt đầu ở thường, bậc II, tiêu chuẩn tham chiếu.
- Lập sổ theo dõi lô theo từng nhà cung cấp – mã hàng (ngày, cỡ lô, n, d, kết quả, chế độ, điểm chuyển đổi).
- Tự động hoá trong Excel: cột “Điểm CĐ” bằng công thức IF; cột “Chế độ kế tiếp” kiểm 2-trong-5.
- Định kỳ xem xét: nhà cung cấp nào đang ngặt, nào đủ điều kiện giảm, nào sắp ngừng.
- Mọi chuyển sang giảm phải có người có thẩm quyền ký duyệt.
Biểu mẫu IK-F21 trong Thư viện biểu mẫu đang hỗ trợ tra phương án kiểm tra thường; khi chuyển sang ngặt/giảm, tra thêm Bảng 2-B/2-C của tiêu chuẩn và ghi rõ chế độ trên phiếu.
Lỗi thường gặp
- Không bao giờ chuyển chế độ – mất phần lớn tác dụng bảo vệ của hệ thống AQL.
- Tính 2-trong-5 theo cả lần kiểm lại – chỉ tính kết quả kiểm lần đầu; lô sửa/tuyển rồi nộp lại không xoá lịch sử.
- Nhảy thẳng từ ngặt sang giảm – không có đường đó; phải qua thường và tích điểm lại từ 0.
- Theo dõi gộp nhiều nhà cung cấp vào một chuỗi – mỗi nguồn – mã hàng là một chuỗi riêng.
- Giảm vì thiếu người kiểm, không đủ điều kiện điểm chuyển đổi.
Câu hỏi thường gặp
Lô bị loại rồi sửa lại thì kiểm theo chế độ nào? Nên kiểm lại bằng tiêu chí chặt hơn (thường là chế độ ngặt) và chỉ kiểm loại lỗi đã gây loại lô, theo thoả thuận với bộ phận có thẩm quyền.
Công ty có được đặt quy tắc chuyển đổi riêng? Được, nếu thống nhất với khách hàng và ghi trong quy trình; nhưng khi tuyên bố “theo ISO 2859-1” thì phải theo quy tắc của tiêu chuẩn.
Có cần chuyển đổi cho từng loại lỗi? Quyết định chuyển chế độ áp cho cả lô, nhưng nên theo dõi điểm theo từng nhóm lỗi để biết loại nào kéo nhà cung cấp xuống.
