Industrial KnowledgeCritical Path Method là gì? Cách tính đường găng dự án | Ví dụ
Nội dung bài viết 8 mục
Lắp đặt dây chuyền mới, chuẩn bị đánh giá chứng nhận, chạy dự án PPAP cho khách hàng — dự án nào cũng có hàng chục đầu việc chạy song song. Câu hỏi then chốt của người quản lý là: việc nào trễ thì cả dự án trễ? Phương pháp đường găng trả lời chính xác câu hỏi đó, để bạn dồn sự chú ý và nguồn lực vào đúng chỗ.
Tóm tắt nhanh
- CPM xác định chuỗi công việc dài nhất (đường găng) từ bắt đầu đến kết thúc dự án.
- Bất kỳ công việc nào trên đường găng trễ một ngày thì cả dự án trễ một ngày.
- Tính xuôi lấy ES, EF; tính ngược lấy LS, LF; float = LS − ES, bằng 0 là công việc găng.
- Giúp dồn chú ý và nguồn lực vào đúng việc, ví dụ lắp line mới hay dự án PPAP.
Critical Path Method là gì?
Critical Path Method (CPM – phương pháp đường găng) là kỹ thuật lập tiến độ dự án, trong đó ta xác định chuỗi công việc dài nhất từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc. Chuỗi này gọi là đường găng (critical path): bất kỳ công việc nào trên đó bị trễ một ngày, cả dự án trễ một ngày.
Các khái niệm cần nắm:
| Ký hiệu | Tên | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| ES | Early Start – bắt đầu sớm nhất | Thời điểm sớm nhất có thể bắt đầu |
| EF | Early Finish – kết thúc sớm nhất | EF = ES + thời gian |
| LS | Late Start – bắt đầu muộn nhất | Muộn nhất mà không làm trễ dự án |
| LF | Late Finish – kết thúc muộn nhất | LS = LF − thời gian |
| Float | Thời gian dự trữ | Float = LS − ES; bằng 0 là công việc găng |
Các bước tính đường găng
- Liệt kê công việc, thời gian và công việc đi trước.
- Vẽ sơ đồ mạng (AON – công việc trên nút).
- Tính xuôi (forward pass): ES của một việc = EF lớn nhất của các việc đi trước.
- Tính ngược (backward pass): LF của một việc = LS nhỏ nhất của các việc theo sau.
- Tính float, các việc có float = 0 tạo thành đường găng.
Ví dụ: dự án lắp đặt dây chuyền chiết rót tại nhà máy nước giải khát ở Hưng Yên
| Mã | Công việc | Thời gian (ngày) | Đi trước |
|---|---|---|---|
| A | Khảo sát mặt bằng, chốt layout | 5 | – |
| B | Đặt mua thiết bị nhập khẩu | 20 | A |
| C | Cải tạo nền, hệ thống điện nước | 12 | A |
| D | Đào tạo vận hành viên | 6 | A |
| E | Lắp đặt thiết bị | 8 | B, C |
| F | Viết SOP, kế hoạch kiểm soát | 7 | D |
| G | Chạy thử, thẩm định (IQ/OQ/PQ) | 5 | E, F |
Tính xuôi và tính ngược:
| Mã | Thời gian | ES | EF | LS | LF | Float | Găng? |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 5 | 0 | 5 | 0 | 5 | 0 | ✔ |
| B | 20 | 5 | 25 | 5 | 25 | 0 | ✔ |
| C | 12 | 5 | 17 | 13 | 25 | 8 | |
| D | 6 | 5 | 11 | 20 | 26 | 15 | |
| E | 8 | 25 | 33 | 25 | 33 | 0 | ✔ |
| F | 7 | 11 | 18 | 26 | 33 | 15 | |
| G | 5 | 33 | 38 | 33 | 38 | 0 | ✔ |
Giải thích vài ô: ES của E = max(EF của B = 25, EF của C = 17) = 25. ES của G = max(EF của E = 33, EF của F = 18) = 33. Tính ngược: LF của G = 38; LF của E và F = LS của G = 33; LF của B và C = LS của E = 25; LF của A = min(LS B = 5, LS C = 13, LS D = 20) = 5.
Đường găng: A → B → E → G, tổng 38 ngày (số liệu minh hoạ).
Ý nghĩa quản lý: việc cải tạo nền (C) có thể trễ tối đa 8 ngày, đào tạo (D) và viết SOP (F) có 15 ngày dự trữ. Nhưng chỉ cần thiết bị nhập khẩu (B) về trễ 4 ngày do thủ tục hải quan, dự án sẽ xong ở ngày 42. Vì vậy nhà máy cử người theo dõi riêng lô hàng, đặt cọc sớm và chuẩn bị hồ sơ thông quan trước. Muốn rút ngắn dự án, phải rút ngắn việc găng (ví dụ thuê thêm đội lắp đặt cho E), chứ thêm người cho C cũng không giúp gì.
Khi nào dùng CPM?
- Dự án có nhiều công việc phụ thuộc nhau và thời hạn cứng (ngày SOP của khách hàng, ngày đánh giá chứng nhận).
- Cần quyết định rút ngắn tiến độ (crashing) — thêm người, làm thêm ca — mà không lãng phí.
- Cần giải thích cho lãnh đạo vì sao một hạng mục nhỏ lại quan trọng.
- Kết hợp với sơ đồ mũi tên trong bộ 7 công cụ quản lý mới; với dự án có thời gian rất bất định, có thể bổ sung PERT (ước lượng ba điểm: lạc quan, khả dĩ, bi quan).
Mẹo áp dụng trên Excel
- Lập bảng các cột: Mã, Công việc, Thời gian, Đi trước, ES, EF, LS, LF, Float.
- Sắp xếp công việc theo thứ tự logic để mọi việc đi trước nằm phía trên.
- ES =
MAXcác EF của việc đi trước (dùng XLOOKUP cho từng mã); EF = ES + Thời gian. - Tính ngược từ dưới lên: LF =
MINcác LS của việc theo sau; LS = LF − Thời gian. - Định dạng có điều kiện tô đỏ dòng có Float = 0, rồi vẽ biểu đồ Gantt bằng biểu đồ thanh chồng (thanh ES ẩn màu).
- Cập nhật tiến độ thực tế hằng tuần và tính lại — đường găng có thể dịch chuyển.
Lỗi hay gặp
- Quên quan hệ phụ thuộc khiến đường găng tính sai.
- Dồn nguồn lực vào việc không găng khi muốn đẩy tiến độ.
- Không cập nhật: đường găng có thể chuyển sang nhánh khác khi một việc ngoài găng tiêu hết float.
- Ước lượng thời gian quá lạc quan, không tính rủi ro nhà cung cấp.
- Bỏ qua ràng buộc nguồn lực (cùng một kỹ sư làm hai việc song song).
Câu hỏi thường gặp
Một dự án có thể có nhiều đường găng không? Có. Khi hai nhánh có tổng thời gian bằng nhau và float đều bằng 0, cả hai đều găng — rủi ro trễ cao hơn.
CPM khác PERT thế nào? CPM dùng một giá trị thời gian xác định cho mỗi việc; PERT dùng ba ước lượng để tính thời gian kỳ vọng và độ bất định. Nhiều phần mềm kết hợp cả hai.
Có cần phần mềm chuyên dụng không? Dự án dưới vài chục công việc làm bằng Excel là đủ; dự án lớn nên dùng phần mềm quản lý dự án để tự tính lại khi cập nhật.
Bước tiếp theo
- Vẽ sơ đồ mạng công việc: Arrow diagram
- Đặt chỉ số theo dõi tiến độ: KPI là gì
- Nhận diện rủi ro dự án: FMEA cơ bản
- Bối cảnh dự án chuyển đổi số: Industry 4.0
