Industrial KnowledgeArrow diagram là gì? Sơ đồ mũi tên và đường găng trong dự án cải tiến | Ví dụ
Nội dung bài viết 10 mục
Dự án lắp đặt line mới trễ 3 tuần chỉ vì một việc nhỏ không ai để ý: đặt mua tủ điện. Arrow diagram giúp nhìn thấy những việc “không được phép trễ” trước khi chúng gây ra trễ cả dự án.
Tóm tắt nhanh
- Arrow diagram thể hiện trình tự và quan hệ phụ thuộc giữa các công việc dự án cùng thời gian thực hiện.
- Mục đích chính là tìm đường găng – chuỗi công việc dài nhất quyết định tổng thời gian dự án; nền tảng CPM/PERT.
- Tính xuôi (ES, EF), tính ngược (LS, LF); slack = LS − ES, bằng 0 là công việc găng.
- Tập trung quản lý công việc găng; một việc nhỏ như đặt mua tủ điện có thể làm trễ cả dự án.
Arrow diagram là gì?
Arrow diagram (sơ đồ mũi tên, activity network diagram) thể hiện trình tự và quan hệ phụ thuộc giữa các công việc trong dự án, cùng thời gian thực hiện. Từ đó tìm ra đường găng (critical path) — chuỗi công việc dài nhất quyết định tổng thời gian dự án. Đây là nền tảng của phương pháp CPM/PERT.
Thành phần
| Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|
| Nút (vòng tròn) | Sự kiện: bắt đầu/kết thúc công việc |
| Mũi tên | Công việc, ghi tên và thời gian |
| Mũi tên nét đứt | Công việc giả (chỉ thể hiện phụ thuộc, thời gian = 0) |
| ES/EF | Thời gian bắt đầu/kết thúc sớm nhất |
| LS/LF | Thời gian bắt đầu/kết thúc muộn nhất |
| Slack (thời gian dự trữ) | LS − ES; = 0 là công việc găng |
Các bước thực hiện
- Liệt kê tất cả công việc và ước tính thời gian.
- Xác định công việc đi trước của từng việc.
- Vẽ mạng lưới từ trái sang phải.
- Tính xuôi (ES, EF) và tính ngược (LS, LF).
- Xác định slack và đường găng.
- Tập trung quản lý công việc găng; xem xét rút ngắn nếu cần.
Ví dụ: lắp đặt line chiết rót mới, nhà máy nước giải khát Bình Dương
| Mã | Công việc | Đi trước | Thời gian (tuần) | ES | EF | Slack |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | Chốt thiết kế layout | — | 2 | 0 | 2 | 0 |
| B | Đặt mua máy chiết | A | 8 | 2 | 10 | 0 |
| C | Cải tạo nền xưởng | A | 3 | 2 | 5 | 4 |
| D | Đặt tủ điện | A | 6 | 2 | 8 | 1 |
| E | Lắp điện | C, D | 1 | 8 | 9 | 1 |
| F | Lắp đặt máy | B, E | 2 | 10 | 12 | 0 |
| G | Chạy thử & PPAP | F | 2 | 12 | 14 | 0 |
Đường găng: A → B → F → G = 14 tuần. Tủ điện (D) chỉ có 1 tuần dự trữ — nếu trễ quá 1 tuần sẽ thành găng. Ban dự án đàm phán rút ngắn giao máy chiết từ 8 xuống 7 tuần (thêm phí vận chuyển hàng không cho linh kiện), dự án xong trong 13 tuần, kịp mùa Tết.
Lỗi hay gặp
- Thiếu quan hệ phụ thuộc (quên việc chờ phê duyệt, chờ hải quan).
- Ước tính thời gian lạc quan, không có dự phòng.
- Chỉ theo dõi đường găng, bỏ quên việc có slack nhỏ.
- Không cập nhật khi tiến độ thực tế thay đổi.
Khi nào dùng arrow diagram?
- Dự án có nhiều công việc phụ thuộc nhau và hạn chót cố định: lắp đặt line mới, chuyển xưởng, ra mắt sản phẩm.
- Khi cần biết công việc nào không được trễ và công việc nào còn thời gian dự trữ.
- Khi cần rút ngắn dự án: chỉ đầu tư rút ngắn công việc găng mới có tác dụng.
Mẹo làm trên Excel
- Lập bảng: Mã – Công việc – Đi trước – Thời gian. ES của một việc =
MAXEF của các việc đi trước; EF = ES + thời gian. - Tính ngược LF, LS từ cuối dự án; Slack = LS − ES, lọc Slack = 0 để ra đường găng.
- Vẽ Gantt bằng Stacked Bar (series 1 = ES để trong suốt, series 2 = thời gian), tô đỏ thanh của việc găng.
Checklist kiểm tra sơ đồ mũi tên
| Kiểm tra | Cách làm |
|---|---|
| Mỗi công việc có thời lượng ước tính? | Ghi số ngày ngay trên mũi tên |
| Có vòng lặp không? | Lần theo từ điểm đầu, không được quay lại nút cũ |
| Công việc giả (dummy) đúng chỗ? | Chỉ dùng khi hai việc chung điểm đầu và điểm cuối |
| Đã tính đường găng? | Tổng thời lượng dài nhất từ đầu tới cuối |
| Có thời gian dự phòng (float)? | Ghi cho các việc không nằm trên đường găng |
Trong dự án lắp line mới, đường găng thường không nằm ở phần lắp máy mà ở các việc “phụ” như nhập khẩu linh kiện, thủ tục hải quan hoặc chạy thử lấy mẫu cho khách duyệt. Vì vậy khi vẽ, nên mời cả phòng mua hàng và người phụ trách hồ sơ khách hàng, không chỉ đội kỹ thuật. Mỗi tuần, cập nhật ngày thực tế lên sơ đồ và tính lại đường găng: chỉ cần một việc trễ 3 ngày là đường găng có thể chuyển sang nhánh khác. Khi dự án có nhiều rủi ro thay đổi kế hoạch, nên kết hợp với PDPC để chuẩn bị phương án dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Arrow diagram khác Gantt chart thế nào? Arrow diagram thể hiện rõ quan hệ phụ thuộc và đường găng; Gantt dễ đọc tiến độ theo lịch. Thường dùng cả hai.
Đường găng có thay đổi không? Có. Khi một việc có slack nhỏ bị trễ quá slack, nó trở thành việc găng mới, vì vậy cần cập nhật hằng tuần.
Bước tiếp theo
- Xác định công việc từ Tree diagram
- Dự phòng rủi ro tiến độ với PDPC
- Chuẩn bị hồ sơ chạy thử theo PPAP
