Industrial KnowledgeISO 45001 và OHSAS 18001 khác nhau thế nào? So sánh chi tiết | Ví dụ
Nội dung bài viết 9 mục
Nhiều nhà máy Việt Nam từng áp dụng OHSAS 18001 hơn chục năm. Khi chuyển sang ISO 45001, câu hỏi thường gặp là: “Chỉ đổi tên tài liệu là xong?” Câu trả lời là không – ISO 45001 thay đổi cách tiếp cận khá nhiều.
Tóm tắt nhanh
- ISO 45001:2018 là tiêu chuẩn ISO đầu tiên về OH&S, thay thế OHSAS 18001:2007; muốn chứng nhận OH&S nay phải theo ISO 45001.
- ISO 45001 dùng cấu trúc HLS 10 điều, bắt buộc xác định bối cảnh của tổ chức và bên quan tâm (điều 4).
- Lãnh đạo cao nhất chịu trách nhiệm giải trình trực tiếp; tham vấn và tham gia của người lao động có điều khoản riêng 5.4.
- Lỗi lớn: chỉ đổi số điều khoản trong sổ tay, giữ mô hình “đại diện lãnh đạo” lo hết, không xác định cơ hội OH&S.
OHSAS 18001 và ISO 45001 là gì?
- OHSAS 18001 (phiên bản cuối 2007) là tiêu chuẩn hệ thống quản lý an toàn sức khoẻ nghề nghiệp do một nhóm tổ chức chứng nhận và cơ quan tiêu chuẩn biên soạn, không phải tiêu chuẩn ISO.
- ISO 45001:2018 là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên của ISO về OH&S, ban hành tháng 3/2018. Các chứng chỉ OHSAS 18001 có giai đoạn chuyển đổi 3 năm và không còn hiệu lực sau thời hạn đó (khoảng năm 2021, có gia hạn do dịch COVID-19 tuỳ cơ quan công nhận).
Vì vậy hiện nay doanh nghiệp muốn chứng nhận về OH&S cần áp dụng ISO 45001.
Bảng so sánh
| Tiêu chí | OHSAS 18001:2007 | ISO 45001:2018 |
|---|---|---|
| Cấu trúc | Theo mô hình riêng (4.1–4.6) | HLS/Annex SL 10 điều khoản, dễ tích hợp với ISO 9001, 14001 |
| Bối cảnh của tổ chức | Không yêu cầu | Bắt buộc xác định vấn đề nội bộ/bên ngoài, bên quan tâm (điều 4) |
| Lãnh đạo | Uỷ quyền cho đại diện lãnh đạo | Lãnh đạo cao nhất chịu trách nhiệm giải trình trực tiếp (5.1) |
| Người lao động | Tham gia và tham vấn nằm trong 4.4.3 (trao đổi thông tin, tham gia và tham vấn) | Điều khoản riêng 5.4, nhấn mạnh người lao động không phải quản lý, loại bỏ rào cản |
| Rủi ro | Tập trung rủi ro mối nguy | Rủi ro OH&S + rủi ro & cơ hội đối với hệ thống, cả cơ hội OH&S |
| Thứ bậc kiểm soát | Có đề cập khi xác định biện pháp kiểm soát (4.3.1) | Yêu cầu rõ ràng trong 8.1.2, có thêm bậc “tổ chức lại công việc” |
| Quản lý thay đổi | Đề cập trong hoạch định | Điều khoản riêng 8.1.3 |
| Thuê ngoài, mua sắm, nhà thầu | Hạn chế | Điều khoản riêng 8.1.4 |
| Tài liệu | Thủ tục dạng văn bản bắt buộc | “Thông tin dạng văn bản”, linh hoạt hơn |
| Hành động phòng ngừa | Điều khoản riêng | Thay bằng cách tiếp cận rủi ro trong hoạch định |
| Sức khoẻ | Thiên về an toàn | Nhấn mạnh hơn sức khoẻ, bao gồm yếu tố tâm lý – xã hội |
Các bước chuyển đổi
| Bước | Việc làm |
|---|---|
| 1 | Đào tạo nhóm nòng cốt về ISO 45001 |
| 2 | Gap analysis hệ thống OHSAS hiện tại so với ISO 45001 |
| 3 | Bổ sung bối cảnh, bên quan tâm, rủi ro & cơ hội |
| 4 | Thiết lập cơ chế tham vấn người lao động, xác định vai trò lãnh đạo |
| 5 | Rà soát HIRA theo thứ bậc kiểm soát; xây quy trình quản lý thay đổi, nhà thầu |
| 6 | Đánh giá nội bộ, xem xét của lãnh đạo theo cấu trúc mới |
| 7 | Đánh giá chuyển đổi bởi tổ chức chứng nhận |
Ví dụ: nhà máy giày da 4.000 lao động tại TP.HCM
Số liệu minh hoạ. Gap analysis phát hiện 19 điểm chưa đáp ứng, nhiều nhất ở 4.1–4.2 (5 điểm), 5.4 (4 điểm) và 8.1.3–8.1.4 (6 điểm). Hội đồng an toàn trước đây chỉ có quản lý; sau chuyển đổi mỗi xưởng có 2 đại diện công nhân. Trong 6 tháng đầu, số đề xuất cải tiến an toàn từ công nhân tăng từ 15 lên 120. Dự án chuyển đổi mất 5 tháng, kết quả đánh giá: 1 lỗi nhỏ.
Khi nào dùng?
- Khi chuyển hệ thống cũ theo OHSAS 18001 sang ISO 45001.
- Khi đào tạo nhân sự quen tiêu chuẩn cũ.
- Khi tích hợp với ISO 9001 và ISO 14001.
Mẹo áp dụng và Excel
- Lập bảng ánh xạ điều khoản cũ – mới trong Excel.
- Bổ sung phần bối cảnh của tổ chức và tham vấn người lao động trước tiên.
- Rà soát cách quản lý nhà thầu và mua sắm theo yêu cầu mới.
Lỗi hay gặp
- Chỉ đổi số điều khoản trong sổ tay, giữ nguyên cách làm cũ.
- Giữ mô hình “đại diện lãnh đạo” lo hết, giám đốc không tham gia.
- Không xác định cơ hội OH&S, chỉ liệt kê rủi ro.
- Bỏ qua quản lý nhà thầu và thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
OHSAS 18001 còn hiệu lực không? Không, thời gian chuyển đổi đã kết thúc.
Thay đổi lớn nhất là gì? Vai trò lãnh đạo và sự tham gia của người lao động được nhấn mạnh hơn.
Có phải viết lại toàn bộ tài liệu? Không, phần lớn có thể chỉnh sửa và bổ sung.
