Industrial KnowledgeHIRA là gì? Nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro theo ISO 45001 | Ví dụ
Nội dung bài viết 10 mục
Phần lớn tai nạn lao động đều có dấu hiệu báo trước: che chắn máy bị tháo, sàn trơn dầu, công nhân mới chưa được huấn luyện. HIRA là công cụ để nhìn thấy những mối nguy đó trước khi chúng gây thương tích.
Tóm tắt nhanh
- Mối nguy là nguồn có thể gây thương tích, bệnh tật; rủi ro OH&S là kết hợp khả năng xảy ra và mức độ nghiêm trọng.
- HIRA gồm 7 bước: chia nhỏ công việc, nhận diện mối nguy, hậu quả, biện pháp hiện có, chấm L × S, bổ sung, đánh giá lại.
- Dùng ma trận rủi ro 5x5 và bổ sung biện pháp theo thứ bậc kiểm soát (điều 8.1.2).
- Lỗi lớn: lập HIRA tại văn phòng, mọi rủi ro đều ghi “PPE”, bỏ qua công việc không thường xuyên như bảo trì, xử lý kẹt máy.
Định nghĩa
- Mối nguy (hazard): nguồn có khả năng gây thương tích hoặc bệnh tật. Ví dụ: bộ phận chuyển động, điện, hoá chất, tiếng ồn, làm việc trên cao, áp lực công việc.
- Rủi ro OH&S: kết hợp giữa khả năng xảy ra sự kiện nguy hiểm và mức độ nghiêm trọng của thương tích/bệnh tật.
- HIRA (Hazard Identification and Risk Assessment): quá trình nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro. HIRA không phải thuật ngữ của ISO 45001, nhưng là cách phổ biến để đáp ứng 6.1.2.1 (nhận diện mối nguy) và 6.1.2.2 (đánh giá rủi ro OH&S).
ISO 45001 yêu cầu nhận diện mối nguy liên tục và chủ động, xét cả công việc thường xuyên và không thường xuyên, yếu tố con người, tổ chức công việc, tình huống khẩn cấp, người ngoài (khách, nhà thầu) và thay đổi.
Các bước lập HIRA
| Bước | Nội dung |
|---|---|
| 1 | Chia nhỏ công việc theo khu vực/công đoạn/thao tác |
| 2 | Nhận diện mối nguy cho từng thao tác (có người lao động trực tiếp tham gia) |
| 3 | Mô tả hậu quả có thể xảy ra |
| 4 | Ghi biện pháp kiểm soát hiện có |
| 5 | Đánh giá rủi ro ban đầu: Khả năng (L) × Mức độ (S) |
| 6 | Bổ sung biện pháp theo thứ bậc kiểm soát |
| 7 | Đánh giá rủi ro còn lại, phê duyệt, cập nhật định kỳ và khi có thay đổi/sự cố |
Ma trận rủi ro 5x5
| Mức | Khả năng (L) | Mức độ nghiêm trọng (S) |
|---|---|---|
| 1 | Hầu như không xảy ra | Sơ cứu, không mất ngày công |
| 2 | Hiếm | Chấn thương nhẹ, nghỉ ≤ 3 ngày |
| 3 | Có thể xảy ra | Chấn thương phải điều trị, nghỉ > 3 ngày |
| 4 | Thường xảy ra | Chấn thương nặng, mất khả năng lao động một phần |
| 5 | Gần như chắc chắn | Tử vong hoặc thương tật vĩnh viễn |
Điểm rủi ro R = L × S (1–25). Quy ước mẫu: 1–4 Thấp (duy trì); 5–9 Trung bình (cải thiện có kế hoạch); 10–16 Cao (hành động ưu tiên); 20–25 Rất cao (dừng công việc cho đến khi giảm rủi ro). Doanh nghiệp tự định nghĩa ngưỡng nhưng phải thống nhất và có hướng dẫn.
Thứ bậc kiểm soát (điều 8.1.2)
| Thứ tự | Biện pháp | Ví dụ |
|---|---|---|
| 1 | Loại bỏ mối nguy | Bỏ công đoạn leo thang bằng cách hạ thiết bị xuống mặt sàn |
| 2 | Thay thế | Dùng hoá chất ít độc hơn |
| 3 | Kiểm soát kỹ thuật, tổ chức lại công việc | Che chắn, khoá liên động, hút bụi cục bộ |
| 4 | Kiểm soát hành chính | Quy trình, LOTO, biển báo, huấn luyện, luân chuyển |
| 5 | Phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) | Găng, kính, nút tai, dây an toàn |
PPE là lựa chọn cuối cùng, chỉ dùng bổ trợ khi các biện pháp trên chưa đủ.
Ví dụ: xưởng dập, nhà máy phụ tùng xe máy tại Vĩnh Phúc
| Thao tác | Mối nguy | Hậu quả | Kiểm soát hiện có | L | S | R | Biện pháp bổ sung | L’ | S’ | R’ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cấp phôi máy dập 80T | Khuôn đóng khi tay trong vùng nguy hiểm | Dập đứt ngón tay | Bàn đạp chân, huấn luyện | 3 | 5 | 15 | Bàn đạp → nút bấm hai tay + rèm quang | 1 | 5 | 5 |
| Thay khuôn | Máy khởi động bất ngờ | Kẹp, dập | Treo biển | 3 | 4 | 12 | Quy trình LOTO, ổ khoá cá nhân | 1 | 4 | 4 |
| Vận hành chung | Tiếng ồn 92 dBA | Giảm thính lực | Nút tai | 4 | 3 | 12 | Đệm giảm chấn, buồng cách âm; khám thính lực | 2 | 3 | 6 |
Số liệu minh hoạ: xưởng có 37 thao tác được đánh giá, 9 rủi ro cao. Sau 4 tháng, không còn rủi ro cao; tai nạn kẹp tay giảm từ 3 vụ/năm xuống 0.
Khi nào dùng?
- Khi xây dựng hệ thống ISO 45001.
- Trước khi đưa máy, hoá chất hoặc quy trình mới vào sử dụng.
- Sau tai nạn, near miss hoặc thay đổi pháp luật.
Mẹo áp dụng và Excel
- Đi hiện trường theo từng công việc, hỏi chính người làm.
- Dùng ma trận 5×5 trong Excel với Conditional Formatting màu xanh/vàng/đỏ.
- Ưu tiên biện pháp ở bậc cao của thứ bậc kiểm soát trước khi nghĩ đến bảo hộ cá nhân.
Lỗi hay gặp
- Phòng an toàn ngồi văn phòng lập HIRA, không hỏi người trực tiếp làm việc.
- Chỉ ghi “PPE” làm biện pháp bổ sung cho mọi rủi ro.
- Hạ điểm L sau khi chỉ thêm huấn luyện, không có cơ sở.
- Bỏ qua công việc không thường xuyên (bảo trì, vệ sinh, xử lý kẹt máy) – nơi tai nạn thường xảy ra.
- Không cập nhật HIRA sau sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Mối nguy và rủi ro khác nhau? Mối nguy là nguồn có thể gây hại; rủi ro là kết hợp khả năng và mức độ hậu quả.
Có bắt buộc ma trận 5×5? Không; tổ chức tự chọn phương pháp phù hợp.
Bao lâu cập nhật HIRA? Khi có thay đổi và xem lại định kỳ.
